تشخیص کیفری یا حقوقی بودن پرونده؛ چرا این تفاوت مهم است؟

وقتی کسی با یک مشکل حقوقی مواجه می‌شود، اولین و مهم‌ترین سؤال معمولاً این است: «باید شکایت کیفری کنم یا دادخواست حقوقی بدهم؟» این دو مسیر از نظر ظاهر شبیه به هم به نظر می‌رسند، اما کاربرد، هدف و مرجع رسیدگی آن‌ها متفاوت است و انتخاب نادرست می‌تواند باعث اتلاف وقت و هزینه شود.

شکایت کیفری زمانی مطرح می‌شود که شخص معتقد است جرمی اتفاق افتاده و می‌خواهد موضوع از طریق مراجع کیفری پیگیری شود؛ نمونه‌های رایج آن شامل سرقت، کلاهبرداری، تهدید، تخریب، ضرب و جرح، خیانت در امانت و جعل است. در پرونده کیفری، موضوع اصلی، بررسی وقوع جرم و مسئولیت کیفری مرتکب است و قانون آیین دادرسی کیفری نیز «شکایت شاکی یا مدعی خصوصی» را یکی از جهات قانونی شروع به تعقیب می‌داند.

دادخواست حقوقی بیشتر برای طرح دعاوی حقوقی استفاده می‌شود، یعنی زمانی که فرد می‌خواهد حقی را مطالبه کند یا طرف مقابل را به انجام تعهدی ملزم کند — مانند مطالبه وجه، مطالبه خسارت، الزام به انجام تعهد، فسخ قرارداد یا مطالبه اجرت. طبق ماده ۴۸ قانون آیین دادرسی مدنی، رسیدگی دادگاه در امور مدنی اصولاً با تقدیم دادخواست آغاز می‌شود.

یک اتفاق ممکن است هم‌زمان آثار کیفری و حقوقی داشته باشد؛ برای نمونه، کلاهبرداری هم می‌تواند از جنبه کیفری پیگیری شود و هم مطالبه وجه و خسارت، جنبه حقوقی همان ماجرا باشد. بنابراین پیش از هر اقدامی بهتر است ابتدا ماهیت حقوقی اتفاق مشخص شود؛ برای راهنمای گام‌به‌گام‌تر انتخاب مسیر، مطلب «شکواییه یا دادخواست؟ تفاوت این دو مسیر قانونی» را نیز ببینید. دستیار هوشمند مسیر با تحلیل شرح واقعه شما، مسیر پیشنهادی (کیفری، حقوقی یا هر دو) را مشخص می‌کند.