تفاوت قرارداد دستی و رسمی چیست؟

قراردادهای دستی، یعنی قراردادهایی که طرفین آن‌ها را خارج از دفترخانه و به‌صورت عادی تنظیم و امضا می‌کنند، در بسیاری از موارد کاملاً معتبرند؛ مشروط بر اینکه شرایط اساسی صحت معامله رعایت شده باشد. ماده ۱۹۰ قانون مدنی این شرایط را قصد و رضای طرفین، اهلیت، موضوع معین و مشروعیت جهت معامله می‌داند و الزامی به تنظیم سند رسمی برای هر نوع قرارداد پیش‌بینی نکرده است.

سند رسمی سندی است که مطابق مقررات قانونی، توسط مأمور رسمی صالح و در حدود صلاحیت او — معمولاً دفاتر اسناد رسمی — تنظیم شده باشد. برای برخی معاملات، به‌ویژه در حوزه املاک و مواردی که قانون ثبت رسمی را الزام کرده، تنظیم سند رسمی ضروری است و نمی‌توان صرفاً به قرارداد عادی اکتفا کرد؛ نمونه شناخته‌شده آن، الزام به تنظیم سند رسمی ملک در معاملاتی است که با مبایعه‌نامه عادی آغاز شده‌اند.

تفاوت اصلی این دو نوع سند، در قدرت اثباتی و اجرایی آن‌هاست. سند رسمی معمولاً بدون نیاز به اثبات بیشتر، در برابر اشخاص ثالث و دادگاه قابل استناد است؛ در حالی که اعتبار قرارداد دستی، در صورت انکار طرف مقابل، ممکن است نیازمند اثبات از طریق شهادت شهود، اقرار یا سایر قرائن باشد. با این حال، نبود سند رسمی به‌تنهایی به معنای بی‌اعتباری قرارداد نیست.

برای اینکه قرارداد دستی در آینده کمترین مشکل را در اثبات، تفسیر یا اجرای تعهدات ایجاد کند، بهتر است در آن مشخصات کامل طرفین، موضوع دقیق قرارداد، مبلغ، مدت، تعهدات هر طرف، شرایط فسخ و نحوه حل اختلاف به‌روشنی قید شود. طبق ماده ۲۱۹ قانون مدنی، عقودی که مطابق قانون واقع شده باشند برای طرفین لازم‌الاتباع‌اند، مگر آنکه به رضایت طرفین اقاله یا به علت قانونی فسخ شوند؛ تنظیم دقیق چنین توافقی، پیش از آنکه اختلافی شکل بگیرد، می‌تواند بسیاری از دعاوی احتمالی آینده را از ابتدا کنار بزند.